Metoda Billingsów (znana także jako ocena śluzu szyjkowego) to metoda naturalnego planowania rodziny, bazująca na obserwacji śluzu szyjki macicy. Jej następcą jest model Creightona. Przegląd systematyczny z 2007 roku wykazał, że typowa skuteczność metody Billingsów to 78%, a skuteczność przy przestrzeganiu wszystkich jej zaleceń to 97%.
Metoda ta polega na obserwacji śluzu z szyjki macicy, który towarzyszy dojrzewaniu dominującego pęcherzyka jajnikowego i poprzedza wystąpienie jajeczkowania. Śluz jest także konieczny dla poczęcia dziecka, umożliwia bowiem przeżycie plemników i ich transport. W razie jego braku plemniki poruszając się szybko zużywają substancje energetyczne, a po kilku godzinach tracą zdolność ruchu i giną w kwaśnym środowisku pochwy. Obserwacje śluzu polegają na uświadamianiu sobie przez kobietę odczuć w przedsionku pochwy, takich jak suchość czy jej brak, poczucie, że jest wilgotno, mokro, ślisko itp. oraz rozróżnianiu jego konsystencji w zależności od fazy cyklu, a obserwacje powinny być zapisywane na karcie obserwacji.

Wazektomia (łac. vasotomia) to zabieg urologiczny polegający na przecięciu nasieniowodu lub nasieniowodów. Odmianą tego zabiegu jest podwiązanie nasieniowodu (łac. vasoligatura).
Zabieg wykonuje się na wyczuwalnym przez skórę moszny nasieniowodzie – po przecięciu skóry i wypreparowaniu nasieniowodu, zakłada się dwie podwiązki i następnie się go przecina. Jest to zabieg mikrochirurgiczny, ponieważ przewód ma ok. 3 mm w obwodzie. Po takim zabiegu mężczyzna staje się niepłodny; zabieg nie ma natomiast wpływu na zdolność do wytrysku, ponieważ większość objętości nasienia stanowią produkty gruczołu krokowego.
Obustronnie wykonany zabieg powoduje ubezpłodnienie. W 50-66% przypadków po wazekotomii może pojawić się powikłanie w postaci vasitis nodosa. Zabieg ten w wielu krajach jest legalny i uważany za formę kontroli urodzin. Polskie prawo (art. 156 §1 k.k.) stwierdza, że kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci pozbawienia zdolności płodzenia podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Często uważa się, iż z powodu tego przepisu wykonywanie wazektomii, bądź salpingektomii, jest nielegalne, jednak to nieprawda, gdyż pod ten paragraf podlega tylko zupełne usunięcie jąder lub jajnikow. Istnieją nieliczne kliniki na terenie naszego kraju mające ten zabieg w swojej ofercie.

Zarodek lub z greckiego embrion to osobnik roślinny lub zwierzęcy (także ludzki) we wczesnym etapie rozwoju zwanym okresem zarodkowym. Okres ten zaczyna się podziałem zygoty i u różnych organizmów kończy w różnym czasie. Zarodek występuje u zwierząt wielokomórkowych produkujących gamety a więc począwszy od niektórych gąbek i jamochłonów, natomiast o zarodku wśród roślin mówimy począwszy od paprotników (u mszaków dorosłą rośliną jest gametofit a sporofit nigdy nie jest samodzielny). Wkrótce po powstaniu, zygota zaczyna się dzielić, rozpoczynając z chwilą pierwszego podziału okres zarodkowy. Zarodek jeszcze w jajowodzie przechodzi stadium moruli (pierwsze 3-4 dni od zapłodnienia) i jako blastula trafia do macicy. Tu „leżakuje” przez następne 3-4 dni przechodząc stadium blastocysty z maksymalnym blastocelem wewnątrz a po zaniku osłonki przejrzystej (zona pellucida) w stadium trofoblastu (zmiana funkcjonalna). Komórki na biegunie zarodkowym (zwykle tam gdzie jest mniej materiałów zapasowych), bardzo szybko się mnożą tworząc wewnątrz węzeł zarodkowy a na powierzchni, początkowo syncytialny trofoblast.

Kościół katolicki dopuszcza wyłącznie metody polegające na korzytaniu z okresów niepłodności, gdy rodzina nie jest gotowa na przyjęcie potomstwa, odrzucając wszelkie inne jako sprzeczne z wyznawaną przez ten Kościół koncepcją osoby i płciowości ludzkiej. Jan Paweł II pisał, że antykoncepcja sztuczna jest sprzeczna z pełną prawdą aktu płciowego jako właściwego wyrazu miłości małżeńskiej. Stosowanie metod nie pozwalających zagnieździć się zarodkowi w macicy wchodzi w zakres grzechu aborcji. Należy zwrócić uwagę, że Kodeks Prawa Kanonicznego oraz Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, w przypadku spowodowania śmierci embrionu przewidują karę ekskomuniki. Metody które mogą prowadzić do śmierci embrionu (czyli grzechu zabójstwa w Kościele katolickim) to m. in. :
- popularne tabletki hormonalne,
- wkładka domaciczna,
- pigułki przyjmowane po stosunku,
- plastry i zastrzyki antykoncepcyjne, zawierające środki hormonalne,
- metody o działaniu utrudniającym lub uniemożliwiającym implantację zarodka poprzez zmienienie struktury endometrium (błony śluzowej trzonu macicy),
- prezerwatywy nasączone środkiem wczesnoporonnym.

Zawarty w tych preparatach estragenowo-gestagenowych etynyloestradiol hamuje wydzielanie FSH, uniemożliwiając dojrzewanie pęcherzyków Graffa i tym samym komórek jajowych. Natomiast gestageny (również obecne w tabletkach) hamują owulację, czyli uwolnienie komórki jajowej. Zmieniają też śluz szyjki macicy, utrudniając wnikanie plemników do dróg rodnych kobiety. W ten sposób hormonalne środki antykoncepcyjne uniemożliwiają zapłodnienie i powstanie zarodka. Dodatkowo składniki tabletek antykoncepcyjnych, działając razem, uniemożliwiają zagnieżdżanie zapłodnionej komórki jajowej w błonie śluzowej macicy i powodują obumarcie zarodka. Najczęściej stosowane w hormonalnych środkach antykoncepcyjnych gestageny to: Dezogestrel, Lewonorgestrel, Drospirenon, Gestoden, Norelgestromin.
Metody hormonalne przeznaczone dla kobiet są bardzo skuteczne, a niebezpieczeństwo wywołania skutków ubocznych, spowodowanych ingerencją w system hormonalny kobiety, zwłaszcza przez pigułki jest minimalne. Warunkiem skuteczności jest ich systematyczne połykanie (zgodnie z instrukcją) w celu utrzymania potrzebnego stężenia hormonów. Skuteczność tych metod zależy ściśle od systematyczności w stosowaniu.

Metody hormonalne polegają na stosowaniu środków hormonalnych, które blokują wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za dojrzewanie komórek jajowych i owulację, a także powodują zmiany w śluzie szyjkowym i błonie śluzowej macicy oraz jajowodów. Stosuje się preparaty jednoskładnikowe, zawierające gestageny lub dwuskładnikowe, zawierające gestageny, octakalioestriol i etynyloestradiol. Jednoskładnikowe środki antykoncepcyjne zawierają tylko gestageny i występują w formie tabletek, zastrzyków, które należy powtarzać co trzy miesiące oraz metod polegających na wszczepianiu implantów z hormonem lub przyklejaniu na skórę plastrów, wydzielających do wnętrza organizmu odpowiednie dawki środka.
Działanie antykoncepcyjne tych środków polega głównie na zmienianiu właściwości śluzu w szyjce macicy i utrudnianiu wnikania plemników do dróg rodnych kobiety. Hormony te hamują również owulację, ale tylko u 70% kobiet (tabletki tego typu są zatem mniej skuteczne od dwuskładnikowych). Jeśli jednak dojdzie do zapłodnienia, gestageny utrudniają zagnieżdżanie się zarodka w macicy, gdyż zmieniona jest struktura błony śluzowej macicy.

Spermicydy to inaczej środki plemnikobójcze. Występują w postaci globulek i kremów antykoncepcyjnych. Ich zaletą jest niska cena i dostępność bez recepty. Ich wady to niska skuteczność, niewygoda stosowania i ryzyko reakcji alergicznych. Substancja plemnikobójcza, Nonoxynol-9 może zwiększać ryzyko zakażenia HIV i chorobami przenoszonymi drogą płciową, ponieważ u wielu kobiet wywołuje podrażnienia tkanki pochwy. Ryzyko jest największe w przypadku wielokrotnych stosunków w ciągu dnia lub stosunków analnych.
Globulki ze środkiem plemnikobójczym wprowadza się do pochwy na ok. 15 minut przed stosunkiem. Pod wpływem ciepła globulka zamienia się w pianę, która stanowi mechaniczną i chemiczną barierę dla plemników. Przy każdym kolejnym stosunku lub po godzinie od założenia należy założyć kolejną globulkę. Największą skuteczność można osiągnąć stosując globulkę razem z prezerwatywą.
Istnieje możliwość spowodowania przez spermicydy zmian w strukturze DNA plemników, co w przypadku zapłodnienia może skutkować śmiercią zarodka (np przez niemożliwość jego implantacji) lub jego anomaliami rozwojowymi.

Uznawanie Naturalnego planowania rodziny (NPR) za antykoncepcję zależy od przyjętej jej definicji. WHO zalicza NPR do metod antykoncepcji. Przegląd systematyczny z 2007 roku wykazał, że skuteczność średnia metod objawowo-termicznych to 80-87%, a skuteczność przy przestrzeganiu wszystkich zaleceń danej metody to 97-98%; dla metody Billingsów wartości te wynoszą odpowiednio 78% i 97%. Metody mechaniczne p olegają na mechanicznym blokowaniu, za pomocą izolujących błon gumowych, możliwości wniknięcia spermy do macicy i niedopuszczeniu do zapłodnienia. Do metod tych zalicza się prezerwatywę, kapturek dopochwowy. Wadą metod mechanicznych jest konieczność „zainstalowania” ich bezpośrednio przed albo nawet w trakcie stosunku. Ich zaletą jest natomiast możliwość natychmiastowego użycia bez wstępnych skomplikowanych zabiegów, brak wymogu lekarskiej konsultacji oraz zmniejszenie ryzyka zakażenia niektórymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. W celu uzyskania lepszej skuteczności zaleca się łączenie metod mechanicznych z chemicznymi. Prezerwatywy są zwykle już fabrycznie pokrywane środkiem plemnikobójczym. W przypadku kapturka (diafragmy), środki plemnikobójcze należy zakupić osobno.

Antykoncepcja to metody i techniki zapobiegające zapłodnieniu. Tą nazwą określa się także środki, które przeciwdziałają trwałemu zagnieżdżeniu się embrionu ludzkiego wewnątrz macicy, czym powodują jego obumarcie. Antykoncepcja bywa opisywana jako element szerszego zjawiska nazywanego kontrolą narodzin, popularyzowanego przez organizacje międzynarodowe w celu ograniczenia wzrostu liczby ludności na Ziemi. W ramach kontroli urodzin, poza antykoncepcją (w tym: środki zapobiegające zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej), stosuje się aborcję. Sterylizacja, wazektomia i zastrzyki ubezpładniające mogą być zaliczane do metod antykoncepcyjnych albo być traktowane jako inne metody kontroli urodzin. Żadna z dotychczas stosowanych metod antykoncepcji nie ma 100% skuteczności. Metody antykoncepcyjne nie wymagają od partnerów przestrzegania okresów abstynencji seksualnej, są uznawane przez WHO za metody antykoncepcyjne sensu stricto. Ich przeznaczenie, działanie, budowa są bardzo zróżnicowane. Zasadniczo dzielą się na metody mechaniczne, hormonalne, wkładki domaciczne, metody chirurgiczne oraz inne.

Raymond Pearl to amerykański biolog specjalizujący się w genetyce klasycznej i biometrii, jeden z twórców gerontologii. Przez większość dorosłego życia pracował w Johns Hopkins University w Baltimore. Pozostawił po sobie 841 publikacji naukowych i popularnych o różnej tematyce. Pochodził z tak zwanego dobrego domu a jego rodzina pod względem materialnym należała do więcej niż dobrze sytuowanych. Raymond Pearl po szkole podstawowej ukończył College w Dartmouth. Rok 1906 spędził pod opieką dydaktyczną Karla Pearsona na studiach przygotowawczych w University College London. Tam zwrócił uwagę na eugenikę oraz biometrię jako obiecujący lecz mało wykorzystywany kierunek w naukach przyrodniczych. Po powrocie do USA jednak podjął i ukończył studia genetyczne. Raczej hobbystycznie wciąż interesował się eugeniką. Dość niespodzianie w 1927 r. opublikował The Biology of Superiority w którym dość skutecznie podał w wątpliwość ówczesne, fundamentalne założenia eugeniki. Zaskoczenie było tym większe że dotychczas autor był postrzegany jako zdecydowany ich zwolennik. Jego publikacja wykazała sprzeczność poglądów i niewspółmierność proponowanych metod eugenicznych w stosunku do realnie działających w populacji mechanizmów genetyki.